ArcGIS Online ve ArcGIS Server Kullanarak Veri Paylaşımı

ArcGIS Online ve ArcGIS Server Kullanarak Veri Paylaşımı

Coğrafi verileri depoladığınız yerel veri tabanında seçeceğiniz bilgileri, internet üzerinden kişi veya topluluklar ile paylaşabildiğiniz ve bunu yüksek güvenlikli, düşük bütçe ve az personel kaynağı ayırarak yapmak istediğinizde ArcGIS Online tam ihtiyacınız olan yazılım servisidir. Amacımız veri tabanımızı dış kullanıma yani ‘public’ kullanıma açmadan, içerdiği coğrafi verileri güvenilir bir platform içerisinde, kimlik doğrulama ve rol bazlı yetkilendirme yetenekleriyle, web haritaları kullanılarak veriyi paylaşmak.

ArcGIS Online bulut tabanlı haritalama ve analiz çözümüdür. Haritalar oluşturma, veri analizleri yapma ve bunların paylaşımı ve iş birliği için kullanılmaktadır. ArcGIS Online içerisinde tutulan veriler ve haritalar güvenli ve özel bir altyapı içerisinde tutulur ve haritalama ve BT gereksinimlerinizi karşılamak için yapılandırılabilir. ArcGIS Online üzerinde oluşturduğunuz web haritaları, web uygulamaları, yönetici panelleri v.b. ArcGIS Online içeriklerini kişi veya bir toplulukla kolay ve güvenilir bir şekilde paylaşılmasına imkan sağlamaktadır.

ArcGIS Online, ‘SaaS’ (software as a service – hizmet olarak yazılım) tipinde bir platform olduğundan bu hizmete üyeliğiniz olduğunda sadece üyeliğinizi yenilemek için ücret ödersiniz, herhangi bir donanım, işlemci, işletim sistemi lisansı v.b. giderleriniz olmaz. Performans olarak ArcGIS Online içerisinde oluşturduğunuz içeriğinizin yoğun kullanımlarında otomatik olarak ölçeklendiğinden 7×24 kesintisiz çalışıp hizmet vermeyi amaçlamaktadır.

Veri tabanınızdaki coğrafi verileri, güvenlik seviyesi yüksek ve belirlediğiniz kişi veya kişilere paylaşmayı imkan sağlayan ArcGIS Online’da web haritaları içerisinde “katman” olarak kolay şekilde paylaşabilirsiniz. Bununla birlikte ArcGIS eko sisteminde bulunan Workforce for ArcGIS, Navigator for ArcGIS, Explorer for ArcGIS, Collector for ArcGIS, ArcGIS Dashboard v.b. uygulamalar içerisinde kullanım imkanı da sağlamaktadır.

Veri Paylaşımı

Kurumsal veya kişisel veri tabanınızdaki coğrafi bilgileri 2 şekilde ArcGIS Online içerisinde kullanabilirsiniz.

1.      Veri Kopyalayarak

Veri tabanınızdaki verileri ArcGIS Desktop ürünü ile uygun formata dönüştürüp, ArcGIS Online içerisine aktarma işlemi yapabilirsiniz.

Artılar

  1. Hızlı şekilde verileri aktarımı.

Eksiler

  1. Veriler kopyalanacağından veri tabanında veri üzerinden yapılan değişiklikler ArcGIS Online içerisinde görünmeyecektir. Tam tersi durum da söz konusudur; içeri aktarım sonrasında ArcGIS Online’da yapılan veri değişiklikleri, yerel veri tabanına yansımayacaktır.
  2. Güncellenen veriler belirli aralıklarla ya manuel ya da yazılacak uygulamalar ile güncelliği tutulmalı hem veri tabanında hem de ArcGIS Online’da.
  3. İçeri aktarım dosya formatlarında veri limiti bulunması.
  4. Aynı veri hem veri tabanında hem de ArcGIS Online içerisinde bulunduğundan hangi verinin güncel olduğu oluşturacağınız özel iş akışları ile belirlenmiş olur.

2.      ArcGIS Server Kullanarak

ArcGIS Server’da referans olarak göstereceğiniz veri tabanınızdaki verileri kullanan web servisler (REST) oluşturarak, ArcGIS Online web haritalarında katman olarak bu servisleri tanıtıp paylaşım yapabilirsiniz.

Artılar

  1. Veri tabanını ArcGIS Server’a kaydedildikten sonra istenilen coğrafi tablolar ArcGIS Online içerisinde kullanılır.
  2. Veri kopyalama yapılmayıp, veri referansı edildiğinden, ArcGIS Online’da veri değişiklikleri direkt olarak veri tabanında gerçekleştirilir.
  3. Verinin her zaman en güncel versiyonu veri tabanında bulunur ve tekildir.

Eksiler

  1. Güvenli bir altyapıya ihtiyaç duyulmaktadır.
  2. Kullanım yoğunluğuna göre sunucu donanımları iyi olmalı.

Bu paylaşım şeklinde size ait olan veri tabanındaki bilgiler ile ArcGIS Online içerisinde servis olarak bulunan altlık haritaları kullanılarak bir web haritasında paylaşımıdır. Bu yapıda verileriniz hiçbir zaman ArcGIS Online ortamına taşınmaz. Web haritasını kim istekte bulunursa örneğin bir internet tarayıcı, o erişim istemektedir.

Yukarıdaki şekilde görüldüğü üzere, kendi iç ağınızda bulunan verileri içeren bir ArcGIS Server REST servisi, ArcGIS Online içerisinde bulunan bir web haritasında katman olarak eklenildiğinde, en sağdaki görüntü, istemcinin (tarayıcı) ekranında oluşur. Ve sizin ArcGIS Server’da bulunan servise istemci istek gönderir, ArcGIS Online değil. ArcGIS Online sadece aracı rolündedir.

ArcGIS Server kullanılarak veri tabanındaki bilgileri dış kullanıma açılacağı zaman, sistem mimarinin aşağıdaki resimde belirtildiği gibi uygun şekilde yapılandırılması gerekmektedir.

Genel Kullanım İçin Veri Paylaşımı Süreçleri

Öncelikle veri tabanınızda bulunan bir coğrafi tabloyu ArcGIS Server üzerinde servis olarak yayınlanmalı. Servisin genel kullanıma (“public”) açık şekilde paylaşılması gerekmektedir.

Sonra ArcGIS Online organizasyon hesabınızda bir web haritası oluşturup, katman olarak ArcGIS Server üzerinde paylaşmış olduğunuz servisin URL adresini katman olarak ekliyorsunuz. Oluşturulan web haritası da genel kullanıma açık şekilde paylaşılmalı.

Kurum dışında internet üzerinde bulunan dış kullanıcılar mobil cihaz veya bilgisayarlardan istekte bulundukları zaman, ArcGIS Online organizasyon hesabınızda oluşturduğunuz web haritasına erişim yapılacaktır. Web haritasında katman olarak tanıtılan servis, kurum içindeki veri tabanındaki bilgileri ArcGIS Server üzerinden paylaşılarak istemcinin ekranında verileriniz görüntülenecektir.

Özel çözümler ve profesyonel destek için Esri Türkiye Profesyonel Hizmet birimi ile iletişim kurabilirsiniz.

Esri Türkiye 2020

Coğrafi Veri Tabanı Bakımı ve Muhafazası

Saygıdeğer bir büyüğümün sarf ettiği ve benim de zamanla kendisine daha çok hak verdiğim bir sözü var: “Sana hizmet edecek şeye iyi bak”. Hayatta sahip olduğumuz çoğu şeyin aslında bakıma ihtiyacı vardır ve gereken bakımı gösterdiğimizde bunlar, bize daha uzun sürelerde hizmet edebilir ve aradan zaman geçmiş olmasına rağmen ilk günkü gibi görevlerini yerine getirmeye devam edebilirler.

Sektörümüzde hali hazırda bilinen ve kullanılan İlişkisel Veri Tabanı Yönetim Sistemleri (İVTYS) ile bütünleşik olarak çalışan Enterprise Geodatabase’ler de muhafaza edildikleri süre boyunca belli aralıklarla bakım gerektirirler. Geodatabase, Esri tarafından ortaya koyulmuş bir veri depolama modelidir. Enterprise Geodatabase’ler de ilgili İlişkisel Veri Tabanı Yönetim Sistemleri’nin sağladığı faydalardan yararlanmamızı sağlarken aynı zaman da İVTYS’lerin getirdiği yönetimsel sorumlulukları da omuzlarımıza yükler. Örneğin; verinin belli aralıklarla yedeklenmesi ya da performansın belli bir düzeyde kalmasını sağlamak amacıyla belli başlı değerlerin sürekli olarak güncel tutulması gerektiği gibi sorumluluklardır bunlar. Geodatabase’in bakımına dair bu görevler yerine getirilmediği taktirde, kullanıcılarınızdan bir süre sonra, sisteme dair olumsuz geri dönüşler almanız kaçınılmazdır. Bunların yaşanmaması için yapılması gereken, önceden düşünülmüş ve planlanmış görevlerin zaman içerisinde yerine getirildiğinden emin olmaktır. Tıpkı konunun uzmanı İş Ortaklarımızın yerine getirilmesini sağladığı bu Best Practice’ler ile Kurumsal Coğrafi Veri Tabanlarınızın bakımlarının yapıldığından emin olunduğu gibi.

Birazdan aşağıda paylaşacaklarım, bir Enterprise Geodatabase’in bakımı ve muhafazası için gerekli standart görevleri içermektedir.

  • Öncelikle veri tabanı düzeyinde yedekleme işlemlerinin yapılması gerekmektedir. Günü geldiğinde verinin kaybolma ya da bozulma ihtimaline karşın, Veri Tabanından sorumlu kişi tarafından yapılan periyodik yedeklemeler yardımıyla verinin geri getirilebildiğinden emin olunmalıdır. Geodatabase, ilgili İVTYS yönetim sistemiyle bütünleşik olarak çalıştığından dolayı yedekleme işlemleri için bu İVTYS’nin yedekleme özellikleri kullanılacaktır.
  • Yukarıda da bahsettiğimiz gibi sistemlerinizdeki performansın beklenen düzeylerde kalması için belli başlı değerlerin gerektiği gibi güncel kalması sağlanmalıdır. Peki nedir bu “değerler”?

Veri tabanlarını en basit anlamıyla açıklamak gerekirse birçok bileşen ile birlikte tablolar bütününden oluşan bir yapıdır. Tablolar içerisinde bazen onlarca bazen de milyonlarca kayıt bulunabilir. Hal böyle olunca, tablolar üzerinde gerçekleştirdiğimiz sorgular aracılığıyla ulaşmaya çalıştığımız bilgiye giden yol uzayabilir. Bu durum bir problem haline de gelebilir. Peki, veri tabanlarındaki böyle bir yapıda nasıl oluyor da bu problem (çoğu zaman) yaşanmıyor hiç düşündünüz mü? Sistemlerde kullanılan bilgisayarın, gelişmiş çok hızlı bilgisayarlar olması sayesinde mi? İşlemci, Ağ ve Depolama teknolojilerinin ulaştığı nokta mı? Evet, bunların etkisi yadsınamaz ancak etki eden ağırlıklı faktör bunlar değil. Böyle olsaydı neden günümüzde kullanılan sistemlere dair performansın ilk günkü gibi olmadığına dair şikâyetler gelsin ki?

SQL, bildirimsel bir dildir – yani SQL aracılığıyla oluşturulan her bir sorgu ile SQL Engine’den neyi yapmasını istediğimizi tanımlarız, nasıl yapması gerektiğini değil. Peki o zaman soru şu; Türkiye içerisindeki her bir yapı detayını içeren bir veri bütününü, ArcGIS yazılımları ve bir Enterprise Geodatabase içerisinde ilgili İVTYS aracılığıyla depoladığımızı düşünelim. Bu veri bütününden sadece tek bir yapıya ait olan kat bilgisini ArcMap aracılığıyla ilgili Enterprise Geodatabase’den sorguladığımızda, veri tabanına neyi yapmasını gerektiğini mi yoksa nasıl yapması gerektiğini mi söylemiş oluruz? Doğru cevap; neyi yapması gerektiğini söylemiş oluruz. O zaman veri tabanımıza, milyonlarca satırlık kayıtlar içerisinden bu bilgiyi olabilecek en hızlı şekilde nasıl bulup, ArcGIS kullanıcısına geri göndereceğini kim söyleyecek? Bu görevi, veri tabanları içerisinde bulunan Query Optimizer bileşeni üstlenmektedir, ArcGIS yazılımları değil. Query Optimizer’lar, veri tabanı içerisinde bulunan İstatistikler ve İndeksler yardımıyla bilgiye ulaşmak için en düşük maliyetli optimum yolu belirlemek için çalışırlar. Bunun için de birçok Execution Plan ortaya çıkarırlar ve maliyet hesabıyla birlikte en uygun yolun belirlenmesini sağlarlar.

Bu bilgilerden yola çıkarak şöyle bir benzetme yapabiliriz; veri tabanı içerisinde bulunan Query Optimizer, doğru kararların alınmasını sağlayan bir beyin niteliğindedir. Bu beyin’in doğru karar almasını sağlayan besinler ise veri tabanındaki İstatistikler ve İndekslerdir. Bu bölümün başında bahsi geçen “değerler” de işte bunlardı.

Burada bilmeniz gereken iki önemli şey var. Bunlardan birincisi, bu değerler, özellikle hatırı sayılır güncellemelerin yapıldığı Versiyonlu Geodatabaselerde eskirler ve güncelliğini kaybederek Query Optimizer’ın veri tabanında beklenen düzeyde performansta kararlar almasını engellerler. Yani en nihayetinde, siz değerli ArcGIS kullanıcılarının yazılımlarımızdaki çalışmalarınızda beklenmedik performans düşüşlerine maruz kalmasına sebep olabilir. Bilmeniz gereken ikinci konu ise optimum performansta çalışmanızı sağlayacak ortama katkıda bulunmak için Geodatabase içerisindeki Veri Sahiplerine, Geodatabase’in Yöneticisine ve Veri tabanı Yöneticisine burada önemli bir rol düşmektedir. Bu rol de, veri tabanındaki bu İstatistik ve İndekslerin güncelliğinin korunmasıdır. Bunun yerine getirilebilmesi için ArcGIS içerisinde hali hazırda kullanılabilecek geoprocessing araçları mevcuttur. Rebuild Indexes aracı yardımıyla hem öznitelik hem de mekansal indekslerin yeniden oluşturulmasını sağlayabilirsiniz. Veri tabanlarında ve Enteprise, Workgroup ve Desktop geodatabaselerde çalıştırabileceğiniz bu aracı özellikle hatırı sayılır veri yükleme, silme, güncelleme veya compress operasyonu gerçekleştirdiğiniz zamanlarda çalıştırmanız önerilmektedir. Yine aynı durumlarda, veri tabanındaki İstatistikleri güncelleyecek olan Analyze Datasets aracını Enterprise Geodatabaseleriniz için çalıştırabilirsiniz.

Bu araçların hangi sıklıklarla çalıştırılması gerektiği; iş akışınızdaki veri yükleme, silme, güncelleme ve compress operasyonlarının sıklığından doğan veri tabanındaki değerlerin ve tabloların mevcut durumuna bağlıdır. Dolayısıyla yapılabilecek en iyi uygulama, buraları gözlemlemektir. Veri tabanınızdaki, istatistikleri ve kullanılabilirlik durumunu ArcGIS Monitor DB Counter yardımıyla gözlemleyerek ve gerektiğinde uyarı mekanizmalarından faydalanarak doğru karar ve aksiyonları zamanında alabilirsiniz. Böylelikle Enterprise Geodatabase’iniz ile yürüttüğünüz operasyonu rahatlatarak ve performansı optimum düzeyde tutabilirsiniz. ArcGIS Monitor ile ilgili Türkçe dilinde yazılmış iyi bir blog yazısına ulaşmak için buraya tıklayabilirsiniz ya da Esri Türkiye Blog sayfasını takip edebilirsiniz.

  • (Geleneksel) Versiyonlu bir geodatabase içerisinde bulunan verilerde güncelleme yapıldıkça stateler ve delta tablolarındaki satırlar büyür dolayısıyla da performans düşmeye başlar. Bunu engellemek için geodatabase’inizde Compress operasyonunun yapılması gereklidir. Compress sayesinde bir versiyon tarafından artık referans gösterilmeyen statelerin silinmesini ve delta tablolarındaki ilgili satırların base tabloya gönderilmesini sağlar. (Geleneksel) versiyonlu bir geodatabasede oldukça önemli olan bu operasyonun gerçekleştirilme sıklığı bir üst maddede belirttiğim gibi iş akışınızdaki veri yükleme, silme ve güncellemeye bağlıdır. Compress işleminin doğru olarak ne zaman gerçekleştirilmesi gerektiğinin kararının alınmasında ve aslında daha fazlasında fayda sağlayabilecek araç yine ArcGIS Monitor Delta, state, state lineage vb. ilgili tabloların gözlemlenerek ArcGIS Monitor içerisindeki uyarı mekanizmaları yardımıyla proaktif bir şekilde karar almanızı sağlayabilir. Böylelikle operasyonunuzda rutin olsun ya da olmasın geodatabase’inizde tutulan verinizin durumunun kontrolü ve daha fazlası elinizde bulunmuş olacaktır.
  • Eğer çalışma ortamınızda saha çalışanları varsa ya da ana ofise bağlı alt ofisler bulunuyor ve replica geodatabaseler ile çalışıyorlarsa verinizi muhafaza etmek için ana veri tabanından veriyi hem içe hem de dışarı aktarmanız ve bu replikaları yönetmeniz gerekecektir. Replika geodatabaseler de nihayetinde birer geodatabase olduğundan ve ilgili İVTYS’inde tutulduğundan dolayı yukarıda paylaşmış olduğum bakım ile ilgili notlar, bunlar için de geçerli olacaktır. Lütfen, bunu dikkate alınız.
  • Gel gelelim belki de en önemli konuya, geodatabaselerin yükseltilmesi konusu. Her ne kadar bu konu çoğu kimse tarafından yeterince önem görmese de aslında işin detayını bilenler tarafından durum böyle değildir. Çünkü geodatabaselerin yükseltilmesi, sadece yeni gelen fonksiyonelliklerin kullanılabilmesi için değil aynı zaman da yazılım üreticileri tarafından tespit edilen birçok hatanın da giderilmesi için gerçekleştirilmelidir. Bu işlemin gerçekleştirilmesi sırasında dikkat edilmesi gereken noktalar her bir İVTY sistemine göre değişiklik gösterebilir. Dolayısıyla geodatabaselerinizi tuttuğunuz ilgili veri tabanı üreticisine ait Esri dokümanlarındaki yönergeleri takip etmeniz önerilmektedir.

Ve son olarak, insana dayalı hatalara maruz kalmamak adına insana bağlı Enterprise Geodatabase bakım ve muhafaza görevlerinden mümkün olduğunca lütfen kaçının.

Faydalı bağlantı: