ArcGIS Pro’da Verimliliği Artırın: Özelleştirilmiş Çözümler 1 – Sondaj Veritabanı

Neden Özelleştirilmiş Araçlara İhtiyaç Duyarız?

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) dünyasında her proje kendine hastır ve bazen standart araçlar, iş akışınızın karmaşıklığına yanıt vermekte yetersiz kalabilir. “ArcGIS ile ihtiyacıma özel araçlar geliştirebilir miyim?” sorusunun yanıtı yalnızca “Evet” değil, aynı zamanda bu sürecin ne kadar etkin yönetilebileceğidir.

Bu yazımda, özellikle karmaşık veri yapılarına sahip sondaj yönetimi üzerinden, ArcGIS ekosisteminde işlerinizi nasıl otomatize edebileceğinizi anlatıyorum.

Neden Sondaj Yönetimi?

Sondaj verileri yalnızca excel tablolarından ibaret değildir; yerin altındaki bilinmeyeni aydınlatan, binlerce satırlık litolojik ve jeokimyasal bilgiyi barındıran kritik kaynaklardır. Bu verileri manuel olarak işlemek hem zaman kaybına hem de kritik veri hatalarına yol açar.

• Zaman kaybı
• Veri giriş hataları
• Bağımlı veriler arasındaki tutarsızlık

ArcGIS Pro, bu süreci yönetmek için bize iki güçlü yöntem sunar: ModelBuilder ve Python Toolbox.

İki Yöntem, Tek Sonuç: ModelBuilder ve Python Toolbox

1. ModelBuilder: Görselleştirilmiş İş Akışları

Kod yazma zorunluluğu olmadan, sürükle-bırak mantığıyla analiz veya iş süreçlerinizi bir şemaya dökebilirsiniz. ModelBuilder, verinin hangi aşamalardan geçerek sonuç ürüne dönüştüğünü bir bakışta görmenizi sağlar. Ayrıca farklı durumlar için farklı modeller kurgulayarak ihtiyacınız için en uygun iş akışını belirleyebilirsiniz.

Bu çalışmada kurguladığımız farklı modeller bulunuyor. Bu modeller, sondaj verisini ham halinden (Excel tablosu) aktarmaya veya mevcut veriyi 3 boyutlu, yönetilebilir bir veritabanı haline getirmeye sağlar.

Örneğin;
1a-Import Borehole Datas (With Assay): Tüm veriler ile sondaj loglarını aktarabilir ve görselleştirir.
1b-lmport Borehole Datas (Without Assay): Assay verisi olmadan sondaj loglarını aktarabilir
2-OnIyImportAssay: Mevcut veriye assay verisini ekler
3-Create Lithology Lines: Sadece litoloji verilerini görselleştirir
4-Create Assay Lines: Sadece assay verilerini görselleştirir

İş Akışı

Model iş akışı genel olarak şu adımlardan oluşur:

1- Ham verilerdeki koordinat bilgileri kullanılarak sondaj noktaları hesaplanır ve uzaysal düzleme aktarılır; yani noktalar oluşturulur,
2- Oluşturulan bu noktalar mantıksal bir sıra ile birleştirilerek sondajın 3 boyutlu rotasını temsil eden çizgiler oluşturulur.
3- Daha sonra kullanıcı tarafından ihtiyaca göre semboloji düzenlemeleri yapılarak veri daha görsel hale getirilir.

İlk modeli, yani tüm veriler ile sondaj loglarını aktaran modeli ele alırsak buradaki iş akışı şu şekildedir:

a- Veri aktarımından önce gerekli veri seti ve veritabanı oluşturulur, koordinat bilgileri gibi ön hazırlıklar tanımlanır.
b- Sondaj verisi içeren Excel verileri, ArcGIS Pro içerisinde kullanılmak üzere tablo formatına dönüştürülür.
c- Litoloji ve jeokimyasal bilgileri de dahil ederek eğim ve yön bilgisinin eklenmesi için survey verileri; bu bilgiler ile sondaj ara noktalarının belirlenmesi için ise collar verileri ilgili tablolarla birleştirilir.
d- Litoloji bilgilerinin sondaj boyunca konumlandırılması ve aralıkların belirlenmesi için gerekli hesaplamalar yapılır.
e- Aynı hesaplamalar jeokimyasal veriler için de gerçekleştirilir.
f- 3-Create Lithology Lines: bu model kullanılarak elde edilen noktasal bilgiler 3 boyutlu çizgiler haline getirilerek görselleştirilir.

Sondaj verilerinin 3 boyutlu düzleme aktarılmasında en kritik aşamalardan biri, kuyunun yer altındaki gerçek rotasının hesaplanmasıdır. Bu nedenle, sondajın eğim ve yön bilgilerine göre her bir ölçüm noktasının gerçek derinliğini ve konumunu belirlemek için trigonometrik hesaplamalar yapılması gerekir. Calculate Field aracında yapılacak bu hesaplama, noktaların doğru konumda oluşturulmasını sağlar.

Aşağıdaki videolarda, litoloji bilgisine göre 3 boyutlu çizgileri oluşturulmuş ve litoloji katmanlarına göre sembolojisi düzenlenmiş veriyi; ayrıca jeokimyasal veriler için yalnızca noktaların oluşturulduğu ve SiO₂ değerine göre sembolojinin ayarlandığı örnekleri görebilirsiniz.

Bu modelde sondaj noktalarını aktararak veritabanı oluşturmak için kullanılan araçlar;
– Excel To Table
– Join Field
– Append
– Calculate Field
– XYTable To Point
– Create Featureclass
– Delete Field
– Alter Field

2. Python Toolbox (ArcPy): Esneklik ve Kontrol

Daha dinamik, kontrol mekanizması yüksek ve bir arayüz ile bu süreci otomatikleştirmek istiyorsanız Python Toolbox kullanabilirsiniz. Python ve ArcPy kütüphanesini kullanarak geliştirebileceğiniz araçları, tıpkı yerleşik bir aracı kullanır gibi çalıştırabilirsiniz.

Arayüzde Collar, Survey, Lithology ve Assay sekmeleri bulunur. Girdi verilerinin her birinin kendi alan eşleştirmeleri vardır. Bu sayede veriler arasındaki bağlantısallık kurulabilir. Örneğin, litoloji verisi aktarmak için veri seçildiğinde survey verisinin de zorunlu olarak seçilmesi istenir. Ya da survey verisi yeniden aktarılmak istendiğinde, mevcut litoloji ve assay bilgilerinin güncellenmesi gerekir. Bu durumda araç, önceki veriden aktarılan bilgileri çekerek güncelleme işlemini gerçekleştirir. Böylece veriyi tamamen yeniden aktarmak yerine mevcut düzenlenmiş veri kullanılabilir.

İstenirse araç, aktarma işleminin doğruluğunu kontrol ederek uyarılar verebilir; ayrıca tüm aktarma kayıtlarını içeren bir özet rapor da oluşturabilir. Sağdaki tabloda, nokta sayısını ve verilerin aktarım durumunu özetleyen basit bir tablo görülebilir.

Her iki yöntemle de derinlik, eğim ve yön bilgisini içeren, 3B ve analiz edilmeye hazır bir veritabanı oluşturulmuş olur. Bu yaklaşım, yalnızca veri üretimini değil, aynı zamanda veri kalitesini ve analiz süreçlerini de doğrudan iyileştirir.

ArcGIS Pro içerisinde, ihtiyaçlarınıza özel araçlar geliştirerek iş akışlarınızı bu şekilde otomatize edebilir ve projelerinize doğrudan değer katabilirsiniz.

Bir sonraki yazıda ise benzer yaklaşımı kullanarak, stratigrafik verilerin nasıl daha anlamlı ve entegre profillere dönüştürülebileceğini ele alacağım.

Madencilik ile ilgili benzer yazıları okumak için tıklayın.